Economie voor u!
Overpeinzingen van een macro-econoom

 

 


Een bundel van essays, columns en (historische) beschouwingen over de wereld van de centrale banken

Op verzoek van een opdrachtgever die een macro-economisch seminar organiseert en waar ik de eer heb als keynote speaker op te treden, heb ik een aantal opiniërende artikelen, essays en columns op het gebied van centraal bankieren en aanverwante onderwerpen, gebundeld. Alle aanwezigen krijgen een exemplaar van deze eenmalige, bijzondere, uitgave. Hieronder de intro:

 

Ten geleide: De wél gekozen weg

In zijn beroemde gedicht The Road not Taken beschrijft de Amerikaanse dichter Robert Frost de reis van een reiziger die een weg volgt en na enige tijd bij een splitsing aankomt; de weg verandert in twee wegen. Hij vindt het spijtig dat hij niet beide wegen kan volgen en blijft lang staan, nadenkend welke dan maar te nemen. Uiteindelijk kiest hij voor de minst bewandelde van de twee en dat, zo eindigt het gedicht, maakte het verschil.

20 jaar geleden stond ik op zo’n kruispunt. Als een jonge student economie moest ik kiezen welke richting te nemen in het economische bos. Het geëffende pad was dat van bedrijfseconomie, de minst bewandelde dat van monetaire economie ofwel een reis door het land der centrale banken. Ik koos, in tegenstelling tot de reiziger in het gedicht van Frost, vrij snel en met volle overtuiging om tegen de stroom in te gaan en dus voor dat minst bewandelde pad. In tegenstelling tot Frosts reiziger heb ik 20 jaar later geen greintje twijfel over die keuze die ik toen heb gemaakt. Het was absoluut geen vergissing.

Het was het pad dat vele reizigers die na mij kwamen zouden blijven mijden…tot aan 2008. De ergste financiële en economische crisis sinds de Grote Depressie trof toen ons werelddeel. Vrij snel bleek het lot van onze economieën en financiële markten, en dus onze banen, spaargelden, hypotheekleningen, pensioenen, de waarde van onze huizen et cetera afhankelijk te zijn van de acties van één bijzondere groep instellingen: de centrale banken. De vraag naar wat de centrale banken doen, ja zelfs wat voor instellingen ze zijn, hoe ze denken en waarom ze handelen zoals ze handelen, explodeerde.

Met lezingen, voordrachten, artikelen, beschouwingen, opiniërende stukken, boeken en columns probeer ik sindsdien aan die vraag te voldoen. Vaak lag en ligt de focus daarbij op de Europese Centrale Bank, de overigens óók 20 jaar geleden opgerichte centrale bank in ons hoekje van de wereld.

Een van de kenmerkende zaken als we het over de centrale banken en hun wereld hebben, is dat de buitenwereld die al snel als bijna mystiek ziet. Onwetendheid erover heerst. Jarenlange desinteresse in wat die instellingen doen, zorgde daarvoor.

Een van de gevolgen daarvan was en is nog steeds dat de centrale banken redelijk makkelijk een rookgordijn voor de samenleving kunnen optrekken om het zicht op de werkelijkheid te belemmeren. Door onwetendheid bij de buitenwacht kunnen ze ook wegkomen met aantoonbare feitelijke onjuistheden. Zelfs het Europese Hof van Justitie, dat niet zo lang geleden moest oordelen over of enkele maatregelen van de ECB wel te rijmen zijn met het Verdrag van Maastricht, noteerde in zijn oordeel dat het allemaal wel mag want de ECB zegt dat het mag en de bank zal het wel weten. Dat het bestuderen van monetaire historie in het economisch onderwijs zo goed als volledig ontbreekt, helpt ook niet bepaald. Die historie stelt ons namelijk in staat de beweringen en uitleg van de centrale banken op hun werkelijke waarde te schatten. Ja, zeg maar gerust om die opgetrokken rookgordijn weg te blazen en de werkelijkheid te zien. Die lacune, het niet bestuderen van monetaire historie, heb ik afgelopen jaren met boeken zoals ‘Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen’ uit 2012 en ‘Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816’ uit 2016 geprobeerd op te vullen. Daarmee en, met grote regelmaat, met columns daarover. Steeds was gezond verstand gebruiken in combinatie met lessen uit monetaire historie met de kennis van hoe de centrale banken denken en werken en dat vervolgens zonder poespas, op een toegankelijke manier opschrijven zodat iedereen de materie kan begrijpen, de basis voor die columns. 

Geen jargon en monetaire abracadabra maar de acties van de centrale banken en gevolgen ervan uitleggen met verwijzingen naar boomschors, stenen geld, IKEA-ballenbak, klompen of een flipperkast. Het zijn allemaal kleuren op een linguïstisch palet om ermee het grotere monetaire beeld te schetsen voor de lezer, de gewone man. Dat leverde vaak zeer warme reacties op, reacties zoals ‘Dat lees je dus niet in de krant’, ‘Raak en vooral begrijpelijk, daar kan ik wat mee tijdens volgende discussie op de tennisbaan’, ‘Economie, niet mijn forte! Maar dankzij jou ga ik dingen steeds beter begrijpen en krijg ik beetje bij beetje meer inzicht’, ‘hier wordt klare wijn geschonken’, ‘zeer leerzaam en mij volslagen onbekend. Dank!’ om maar een paar te noemen. Die reacties spoorden mij aan met die monetaire voorlichtingstour door te blijven gaan. 

20 jaar na mijn keuze, de komst van de euro en de oprichting van de ECB en 10 jaar na het begin van de ergste crisis in bijna 100 jaar, hebben we speciaal voor deze bijeenkomst een klein aantal van de beschouwingen die ik daarover in de afgelopen jaren heb geschreven, besloten samen te bundelen. Het zijn beschouwingen over wat zoal te zien is langs het minst bewandelde pad in de economie. Gaat u mee wandelen?