Monetaire geschiedenis

waardevolle lessen uit het guldentijdperk

 
 

Voorwoord door Lex Hoogduin

Edin Mujagić is vanaf jonge leeftijd geïnteresseerd in monetaire zaken. Hoe werkt het geldstelsel? Wat is inflatie? Wat is deflatie? Wat zijn de effecten van inflatie en deflatie? Hoe komt geld in omloop? Dat soort vragen.


Hoe belangrijk het antwoord op die vragen is, ondervindt hij aan den lijve. Geboren in Bosnië-Herzegovina als onderdeel van Joegoslavië, maakt hij mee hoe conflicten tussen de republieken van dat land niet in onderling overleg kunnen worden opgelost. De geldpers wordt aangezet. Hoge inflatie is het gevolg. Het conflict loopt uit de hand en Edin en zijn ouders vluchten tijdens de oorlog in de jaren negentig van de vorige eeuw naar Nederland.


Edin raakt in Nederland meer dan ooit geïnteresseerd in monetaire theorie. Hij ontwikkelt zich tot een kenner van die theorie. Hij ziet daarbij snel het belang in van het bestuderen van de monetaire geschiedenis voor het begrijpen van actuele ontwikkelingen en voor het kunnen duiden van de toekomst.


Het belang van prudent beleid door een centrale bank kan volgens hem niet genoeg worden benadrukt. Waar geld te gemakkelijk beschikbaar is en/of de rente te laag is, komt te veel geld in omloop. De geschiedenis leert dat dan inflatie het uiteindelijke gevolg is. 


Waartoe dat kan leiden, weet Edin als geen ander uit eigen ervaring: economische chaos, maatschappelijke ontwrichting en erger. Als het monetaire beleid onvoldoende aan regels is gebonden, onvoldoende is “geboeid”, gaat het mis. Vroeger, maar meestal later. Maar onvermijdelijk en overal.


Hij is daarom voorstander van een van de politiek onafhankelijke centrale bank. Want vooral politici kunnen de verleiding nauwelijks weerstaan om moeilijke problemen te willen oplossen met de op het oog gemakkelijke oplossing van het in omloop brengen van meer en meer geld. Te meer, omdat het beleid van “goedkoop” geld in eerste instantie vaak lijkt te werken. De economische groei trekt aan, de werkloosheid daalt en de inflatie blijft relatief laat. De kater komt pas later.


Maar zelfs wettelijke onafhankelijke centrale banken, bieden geen garantie voor gezond geld. Vooral in perioden waarin het geld onvoldoende verankerd is, kan het gemakkelijk fout gaan. Hedendaags geld is zogenoemd “fiat” geld. Dit betekent dat de waarde ervan vooral wordt bepaald door het vertrouwen van ons allen in de centrale bank en centrale bankiers als bewaker van de waarde van de eigen munt. Het is niet geankerd door iets anders dan dat.


Edin maakt zich daar zorgen over. De geschiedenis van “fiat” geld is namelijk niet hoopgevend. “Fiat” geldstelsels hadden in het verleden een beperkte houdbaarheid. Gemiddeld niet langer dan een kleine drie decennia. Wij hebben sinds 1971 nu zo’n systeem van “fiat” geld. Toen werd de koppeling van de waarde van de dollar aan goud en die van andere munten aan de dollar, losgelaten. 


In Nederland maakt Edin zich onze taal niet alleen bewonderenswaardig snel, maar ook heel goed, eigen. Hij begint over geld en financiële zaken te publiceren. Als journalist, als schrijver van boeken en als academicus. Hij weet de ingewikkelde monetaire en financiële werkelijkheid voor een breed publiek boeiend en uitstekend uit te leggen. Niet alleen op papier, maar ook in woorden tijdens presentaties. Daarbij laat hij een groot gevoel voor humor zien, met een ironische soms naar cynisch neigende ondertoon, met een daarbij horende kleine glimlach en twinkeling in de ogen.


De publicatie van zijn boek over de wereldwijde monetaire geschiedenis, verrijkt de Nederlandse taal met het woord “geldmoord”. Het geeft in één woord Edins zorgen over het geldstelsel weer. Te vaak wordt het geldstelsel kapot gemaakt door beleid. Niet alleen in het verleden, maar het dreigt ook nu.


Hij maakt zich grote zorgen over het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). De ECB heeft alle remmen los gegooid, lijkt zich van alle boeien te hebben ontdaan. Kan dit goed aflopen? Edin is er verre van zeker van. Hij ziet overeenkomsten tussen wat in het eurogebied speelt en wat in het voormalig Joegoslavië is gebeurd.


Het boek dat u in handen heeft, gaat over de moderne monetaire geschiedenis van Nederland, van de Nederlandsche Bank (DNB), de centrale bank van Nederland, haar presidenten en haar beleid. Het is wederom een uiterst leesbaar boek. En ook zeer relevant voor het hier en nu. Want wie de geschiedenis niet kent en begrijpt, doorgrondt het heden niet en tast in het duister over de toekomst.


Er is alle reden om het hedendaagse beleid van de ECB te willen begrijpen. Ik deel Edins zorgen over dat beleid. Ik heb dit boek niet alleen met plezier gelezen, maar als een heldere waarschuwing. Wij moeten zuinig zijn op ons geld, in de traditie van de Nederlandse monetaire geschiedenis. Ik hoop dat u dit boek met even veel plezier leest als ik en het u doet beseffen hoe belangrijk een gezonde munt is!


Lex Hoogduin


Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, Voormalig directielid van De Nederlandsche Bank en voormalig persoonlijk adviseur van de eerste President van de Europese Centrale Bank, Wim Duisenberg